تبلیغات
امام علی علیه السلام (تبارک الله احسن الخالقین) - نامه (28)
و من كتاب له ع إ لى مُعاوِیَةَ جَوابا وَ هُوَ مِنْ مَحاسِنِ الْكُتُبِ:
اءَمَّا بَعْدُ فَقَدْ اءَتانِی كِتابُكَ تَذْكُرُ فِیهِ اصْطِفاءَ اللَّهِ مُحَمَّدا ص لِدِینِهِ وَ تَاءْیِیدَهُ إ یّاهُ بِمَنْ اءَیَّدَهُ مِنْ اءَصْحابِهِ، فَلَقَدْ خَبَّاءَ لَنَا الدَّهْرُ مِنْكَ عَجَبا، إِذْ طَفِقْتَ تُخْبِرُنا بِبَلاءِ اللَّهِ تَعالى عِنْدَنا، وَ نِعْمَتِهِ عَلَیْنا فِی نَبِیِّنا، فَكُنْتَ فِی ذلِكَ كَناقِلِ التَّمْرِ إِلى هَجَرَ وَداعِی مُسَدِّدِهِ إِلَى النِّضالِ.
وَ زَعَمْتَ اءَنَّ اءَفْضَلَ النّاسِ فِی الْإِسْلامِ فُلانٌ وَ فُلانٌ، فَذَكَرْتَ اءَمْرا إِنْ تَمَّ اعْتَزَلَكَ كُلُّهُ، وَ إِنْ نَقَصَ لَمْ یَلْحَقْكَ ثَلْمُهُ.
وَ ما اءَنْتَ وَالْفاضِلَ وَالْمَفْضُولَ، وَالسَّائِسَ وَالْمَسوسَ وَ ما لِلطُّلَقَاءِ وَ اءَبْناءِ الطُّلَقاءِ، وَالتَّمْیِیزَ بَیْنَ الْمُهاجِرِینَ الْاءَوَّلِینَ، وَ تَرْتِیبَ دَرَجاتِهِمْ، وَ تَعْرِیفَ طَبَقاتِهِمْ، هَیْهاتَ! لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَیْسَ مِنْها، وَ طَفِقَ یَحْكُمُ فِیها مَنْ عَلَیْهِ الْحُكْمُ لَها.
اءَلا تَرْبَعُ اءَیُّهَا الْإِنْسانُ عَلى ظَلْعِكَ؟ وَ تَعْرِفُ قُصُورَ ذَرْعِكَ، وَ تَتَاءَخَّرُ حَیْثُ اءَخَّرَكَ الْقَدَرُ! فَما عَلَیْكَ غَلَبَةُ الْمَغْلُوبِ، وَ لا لَكَ ظَفَرُ الظّافِرِ! وَ إِنَّكَ لَذَهّابٌ فِی التِّیهِ، رَوّاغ عَنِ الْقَصْدِ، اءَلا تَرى - غَیْرَ مُخْبِرٍ لَكَ، وَ لَكِنْ بِنِعْمَةِ اللَّهِ اءُحَدِّثُ - اءَنَّ قَوْما اسْتُشْهِدُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ تَعالَى مِنَ الْمُهاجِرِینَ وَالْاءَنْصارِ وَ لِكُلِّ فَضْلٌ، حَتَّى إِذَا اسْتُشْهِدَ شَهِیدُنا قِیلَ: سَیِّدُ الشُّهَداءِ، وَ خَصَّهُ رَسُولُ اللَّهِ ص بِسَبْعِینَ تَكْبِیرَةً عِنْدَ صَلاتِهِ عَلَیْهِ؟
اءَوَلا تَرى اءَنَّ قَوْما قُطِّعَتْ اءَیْدِیهِمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ لِكُلِّ فَضْلٌ، حَتَّى إِذا فُعِلَ بِواحِدِنا كَما فُعِلَ بِواحِدِهِمْ قِیلَ: الطَّیّارُ فِی الْجَنّةِ وَ ذُو الْجَناحَیْنِ؟
وَ لَوْ لا ما نَهَى اللَّهُ عَنْهُ مِنْ تَزْكِیَةِ الْمَرْءِ نَفْسَهُ لَذَكَرَ ذاكِرٌ فَضائِلَ جَمَّةً، تَعْرِفُها قُلُوبُ الْمُؤْمِنِینَ، وَ لا تَمُجُّها آذانُ السّامِعِینَ.
فَدَعْ عَنْكَ مَنْ مالَتْ بِهِ الرَّمِیَّةُ، فَإِنّا صَنائِعُ رَبِّنا وَالنَّاسُ بَعْدُ صَنائِعُ لَنا، لَمْ یَمْنَعْنا قَدِیمُ عِزِّنا وَ لا عادِیُّ طَوْلِنا عَلى قَوْمِكَ اءَنْ خَلَطْناكُمْ بِاءَنْفُسِنا فَنَكَحْنا وَ اءَنْكَحْنا فِعْلَ الْاءَكْفاءِ، وَلَسْتُمْ هُناكَ! وَ اءَنَّى یَكُونُ ذلِكَ كَذلِكَ وَ مِنَّا النَّبِیُّ وَ مِنْكُمُ الْمُكَذِّبُ، وَ مِنّا اءَسَدُ اللَّهِ وَ مِنْكُمْ اءَسَدُ الْاءَحْلافِ، وَ مِنّا سَیِّدا شَبابِ اءَهْلِ الْجَنَّةِ وَ مِنْكُمْ صِبْیَةُ النَّارِ، وَ مِنّا خَیْرُ نِساءِ الْعالَمِینَ وَ مِنْكُمْ حَمّالَةُ الْحَطَبِ؟ فِی كَثِیرٍ مِمّا لَنا وَ عَلَیْكُمْ.
فَإِسْلامُنا مَا قَدْ سُمِعَ، وَ جاهِلِیَّتُنا لا تُدْفَعُ، وَ كِتابُ اللَّهِ یَجْمَعُ لَنا ما شَذَّ عَنَّا وَ هُوَ قَوْلُهُ سُبْحانَهُ: وَ تَعَالَى وَ اءُولُوا الْاءَرْحامِ بَعْضُهُمْ اءَوْلى بِبَعْضٍ فِی كِتابِ اللّهِ وَ قَوْلُهُ تَعالَى : إِنَّ اءَوْلَى النّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَالَّذِینَ آمَنُوا، وَاللّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ فَنَحْنُ مَرَّةً اءَوْلَى بِالْقَرابَةِ، وَ تارَةً اءَوْلَى بِالطَّاعَةِ.
وَ لَمَّا احْتَجَّ الْمُهاجِرُونَ عَلَى الْاءَنْصارِ یَوْمَ السَّقِیفَةِ بِرَسُولِ اللَّهِ ص فَلَجُوا عَلَیْهِمْ، فَإ نْ یَكُنِ الْفَلَجُ بِهِ فَالْحَقُّ لَنا دُونَكُمْ، وَ إِنْ یَكُنْ بِغَیْرِهِ فَالْاءَنْصارُ عَلى دَعْواهُمْ!
وَ زَعَمْتَ اءَنِّی لِكُلِّ الْخُلَفاءِ حَسَدْتُ، وَ عَلى كُلِّهِمْ بَغَیْتُ! فَإِنْ یَكُنْ ذلِكَ كَذلِكَ فَلَیْسَ الْجِنایَةُ عَلَیْكَ فَیَكُونَ الْعُذْرُ إِلَیْكَ:
وَ تِلْكَ شَكاةٌ ظاهِرٌ عَنْكَ عارُها
وَ قُلْتَ: إِنِّی كُنْتُ اءُقادُ كَما یُقادُ الْجَمَلُ الْمَخْشُوشُ حَتّى اءُبایِعَ، وَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَقَدْ اءَرَدْتَ اءَنْ تَذُمَّ فَمَدَحْتَ، وَ اءَنْ تَفْضَحَ فَافْتَضَحْتَ!
وَ ما عَلَى الْمُسْلِمِ مِنْ غَضاضَةٍ فِی اءَنْ یَكُونَ مَظْلُوما ما لَمْ یَكُنْ شاكّا فِی دِینِهِ، وَ لا مُرْتابا بِیَقِینِهِ، وَ هذِهِ حُجَّتِی إِلى غَیْرِكَ قَصْدُها، وَلَكِنِّی اءَطْلَقْتُ لَكَ مِنْها بِقَدْرِ ما سَنَحَ مِنْ ذِكْرِها.
ثُمَّ ذَكَرْتَ ما كانَ مِنْ اءَمْرِ وَ اءَمْرِى عُثْمانَ، فَلَكَ اءَنْ تُجابَ عَنْ هذِهِ لِرَحِمِكَ مِنْهُ، فَاءَیُّنا كانَ اءَعْدى لَهُ، وَ اءَهْدى إِلى مَقاتِلِهِ، اءَمَنْ بَذَلَ لَهُ نُصْرَتَهُ فَاسْتَقْعَدَهُ وَاسْتَكَفَّهُ، اءَم مَنِ اسْتَنْصَرَهُ فَتَراخى عَنْهُ وَ بَثَّ الْمَنُونَ إِلَیْهِ حَتَّى اءَتى قَدَرُهُ عَلَیْهِ؟!
كَلاّ وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمُ اللّهُ الْمُعَوِّقِینَ مِنْكُمْ وَالْقائِلِینَ لِإِخْوانِهِمْ هَلُمَّ إِلَیْنا وَ لا یَاءْتُونَ الْبَاءْسَ إِلاّ قَلِیلاً.
وَ ما كُنْتُ لِاءَعْتَذِرَ مِنْ اءَنِّی كُنْتُ اءَنْقِمُ عَلَیْهِ اءَحْداثا، فَإِنْ كانَ الذَّنْبُ إِلَیْهِ إِرْشادِی وَ هِدایَتِی لَهُ، فَرُبَّ مَلُومٍ لا ذَنْبَ لَهُ:
وَ قَدْ یَسْتَفِیدُ الظِّنَّةَ الْمُتَنَصِّحُ وَ ما اءَرَدْتُ إِلا الْإِصْلاحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَ ما تَوْفِیقِی إِلاّ بِاللّهِ عَلَیْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَیْهِ اءُنِیبُ.
وَ ذَكَرْتَ اءَنَّهُ لَیْسَ لِی وَ لِاءَصْحابِی عِنْدَكَ إِلا السَّیْفُ، فَلَقَدْ اءَضْحَكْتَ بَعْدَ اسْتِعْبارٍ! مَتى اءَلْفَیْتَ بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَنِ الْاءَعْداءِ ناكِلِینَ، وَ بِالسَّیْفِ مُخَوَّفِینَ:
لَبِّثْ قَلِیلاً یَلْحَقِ الْهَیْجا حَمَلْ
فَسَیَطْلُبُكَ مَنْ تَطْلُبُ، وَ یَقْرُبُ مِنْكَ ما تَسْتَبْعِدُ، وَ اءَنَا مُرْقِلٌ نَحْوَكَ فِی جَحْفَلٍ مِنَ الْمُهاجِرِینَ وَالْاءَنْصارِ وَالتَّابِعِینَ لَهُمْ بِإِحْسانٍ، شَدِیدٍ زِحامُهُمْ، ساطِعٍ قَتامُهُمْ، مُتَسَرْبِلِینَ سِرْبالَ الْمَوْتِ، اءَحَبُّ اللِّقاءِ إِلَیْهِمْ لِقاءُ رَبِّهِمْ، وَ قَدْ صَحِبَتْهُمْ ذُرِّیَّةٌ بَدْرِیَّةٌ، وَ سُیُوفٌ هاشِمِیَّةٌ، قَدْ عَرَفْتَ مَواقِعَ نِصالِها فِی اءَخِیكَ وَ خالِكَ وَ جَدِّكَ وَ اءَهْلِكَ (وَ ما هِیَ مِنَ الظّالِمِینَ بِبَعِیدٍ).

نامه اى از آن حضرت (ع ) در پاسخ معاویه و این از بهترین نامه هاى امام (ع ) است :
اما بعد، نامه ات به من رسید. در آن نوشته بودى كه خداوند، محمد (صلى الله علیه و آله ) را براى دین خود اختیار كرد و او را به كسانى كه خود نیرویشان داده بود، یارى نمود.
روزگار شگفت چیزى را از ما نهان داشته بود و تو اكنون آشكارش ساختى .
مى خواهى ما را از نعمتى كه خداوند به ما ارزانى داشته و پیامبر خود را به میان ما فرستاده است ، خبر دهى ؟ تو، در این حال ، همانند كسى هستى كه خرما به هجر(15) مى برد یا كسى را كه به او تیر انداختن آموخته است به مبارزت طلبد.
پنداشته اى كه برترین مردم در اسلام فلان و فلان هستند. سخنى گفتى كه اگر سراسر درست باشد، تو را از آن بهره اى نیست و اگر درست نباشد تو را از آن زیانى نرسد. تو را چه كار چه كسى از چه كسى برتر است یا برتر نیست ؟ یا چه كسى زبردست است و چه كسى زیردست ؟ آزادشدگان (16) و فرزندان آزادشدگان را چه رسد كه میان مهاجران نخستین فرق نهند و درجات و طبقات ایشان را تعیین كنند، یا ترتیب دهند. هیهات ، آن تیر كه نه از جنس تیرهاى (17) دیگر بود، آواز داد و خود را شناساند و كسى در این قضیه زبان به داورى گشود كه خود محكوم بود. اى آدمى ، چرا به جاى خود نمى نشینى و نمى خواهى كه كاستیهاى خود را بشناسى . چرا در آن رتبه واپسین كه براى تو مقدّر شده قرار نمى گیرى ، چه زیان تو را كه چه كسى مغلوب شد و چه سود تو را كه چه كسى پیروز گردید. تو در بیابان ضلالت گمشگشته اى و از راه راست منحرف شده اى . آیا نمى بینى - البته نمى خواهم تو را خبر دهم بلكه از نعمتى كه خداوند به ما ارزانى داشته سخن مى گویم - كه گروهى از مهاجران در راه خدا به شهادت رسیدند. آرى ، هر یك را فضیلتى بود، تا شهادت نصیب شهید خاندان ما شد او را سید الشهدا(18) خواندند و رسول الله (ص ) بر كشته او نماز گزارد و به هفتاد تكبیرش اختصاص داد؟ یا نمى بینى كسانى دستهاشان در راه خدا از تن جدا افتاد، البته هر یك را فضیلتى بود، تا دست یكى از ما را جدا كردند، او را ((طیار)) و ((ذوالجناحین ))(19) خواندند و گفتند كه در بهشت با دو بال پرواز مى كند. اگر خداوند خودستایى را منع نفرموده بود، گوینده براى تو از فضایلى سخن مى گفت كه دلهاى مؤ منان به آنها خو گرفته است و گوشهاى شنوندگان آنها را ناخوش ندارد. این شكار را واگذار كه صید آن كار تو نیست . ما پروردگان خداییم و دیگر مردم پروردگان ما هستند. اگر با خاندان شما در آمیختیم و چون همتایان با شما رفتار كردیم ، در عزّت و شرف دیرین ما نقصانى پدید نیامد. از شما زن گرفتیم و به شما زن دادیم ، در حالى كه ، همتایان ما نبودید. به راستى شما را با ما چه نسبت ؟ رسول الله (ص ) از ماست و آن دروغگو كه تكذیبش نمود از شماست . ((اسد الله ))(20) از ماست و ((اسد الاءحلاف ))(21) از شماست . سرور جوانان بهشت (22) از ماست و ((صبیبة النار))(23) از شماست . بهترین زنان جهان (24)
از ماست و حمّالة الحطب (25)از شماست . و بسا چیزهایى دیگر كه از فضایل ما هستند و یادكردنشان به زیان شماست .
فضیلت ما را در اسلام ، همگان شنیده اند و ارج و مقام ما هم در عصر جاهلى بر كس پوشیده نیست . آنچه از ما پراكنده بوده در كتاب خدا گرد آمده است . آنجا كه گوید ((به حكم كتاب خدا خویشاوندان به یكدیگر سزاوارترند.))(26) و نیز سخن حق تعالى كه ((نزدیكترین كسان به ابراهیم همانا پیروان او و این پیامبر و مؤ منان هستند و خدا یاور مؤ منان است .))(27) ما یك بار به سبب خویشاوندى با پیامبر به خلافت سزاواریم و یك بار به سبب طاعت و متابعت . چون در روز سقیفه مهاجران بر انصار حجت آوردند كه ما از نزدیكان رسول الله (ص ) هستیم ، بر همه پیروز گردیدند. اگر خویشاوندى با رسول الله (ص ) سبب پیروزى در حجت است ، پس این حق از آن ماست نه شما و اگر عنوان خویشاوندى سبب پیروزى نشود، پس انصار بر دعوى خویش باقى هستند.
پنداشته اى كه من بر همه خلفا رشك برده ام و به خلاف همه برخاسته ام ، اگر چنین باشد كه تو گویى ، تو را نرسد كه بازخواست كنى . جنایتى بر تو نیامده است كه از تو عذر خواهند ((و تلك شكاة ظاهر عنك عارها این گناهى است كه ننگ آن از تو دور است .))
و گفتى كه مرا چون شتر، مهار در بینى كشیدند تا بیعت كنم . به خدا سوگند، خواستى مرا نكوهش كنى ولى ستودى . خواستى مرا رسوا سازى ، خود را رسوا ساختى . مسلمانان را چه نقصان كه بر او ستم رود، هرگاه در دین خود به شك نیفتد و یقینش به تردید نیالاید. قصد من از بیان این سخنان اقامه حجت و دلیل براى چون تویى نیست ، این شمه اى است كه به خاطر آمد و آن را اظهار داشتم .
سپس ، از ماجراى من و عثمان سخن گفتى . باید پاسخ این پرسش را به تو داد كه خویشاوند او هستى . حال بگو، كدام یك از ما در حق عثمان بیشتر دشمنى كرد و به كشتن او مردم را راه نمود؟ آیا آنكه خواست به یاریش برخیزد ولى عثمان خود نخواست و گفتش ‍ در خانه ات بنشین و از یارى من دست بدار؟ یا آنكه عثمان از او یارى خواست ولى او درنگ كرد و اسباب هلاكت او مهیا داشت تا قضاى الهى بر سر او آمد؟ به خدا سوگند، ((خدا مى داند چه كسانى از شما مردم را از جنگ بازمى دارند و نیز مى شناسد كسانى را كه به برادران خود مى گویند: به نزد ما بیایید و جز اندكى به جنگ نمى آیند.))(28) من نمى خواهم اكنون به سبب خرده گرفتنم از اعمال بدعت آمیز او پوزش بطلبم . گناه من این است كه او را راه نموده ام و ارشاد كرده ام . بسا كسى را ملامت كنند كه او را گناهى نیست .
((و قد یستفید الظنة المتنصّح گاه اتفاق افتد كه نصیحت گر خود در معرض بدگمانى افتد.)) ((تا آنجا كه بتوانم قصدى جز به صلاح آوردنتان ندارم . توفیق من تنها با خداست ، به او توكل كرده ام و به درگاه او روى مى آورم .))(29)
و گفتى كه مرا و یارانم را جز شمشیر پاسخى نیست . به راستى تو خنداندى پس از آنكه گریانیدى . كى دیده اى كه فرزندان عبد المطلب از برابر دشمن واپس نشینند یا از شمشیرش بترسند.
((لبّث قلیلا یلحق الهیجا حمل اندكى درنگ كن تا حمل به جنگ پیوندد)).
بزودى آنكه او را مى جویى تو را بجوید، و آنچه از تو دور است به تو نزدیك شود.
من با سپاهى گران از مهاجران و انصار و تابعین آنان كه نیكو پرورش یافته اند، بر سر تو مى تازم . لشكرى انبوه كه غبارشان فضا را پر كند، همه جامه مرگ بر تن كه محبوبترین دیدارهایشان دیدار با پروردگارشان است . همراه ایشان اند فرزندان اهل بدر و شمشیرهاى بنى هاشم و تو از شیوه جنگیدن آنان آگاه هستى آنگاه كه با برادرت (30) و دایى ات (31) و جدت (32) و خویشاوندانت مى جنگیدند. ((و آن از ستمكاران دور نخواهد بود.))(33)